Zwarte bladzijde

Soms is een levensverhaal moeilijk om op te schrijven. Omdat er pijnlijke herinneringen zijn. Je werd gepest op school, je familie stond slecht bekend of je relatie met je vader was ingewikkeld.

… Zo begon ik dit blog, een oproep voor een levensverhaal met een zwarte bladzijde. Voor de afbeelding gebruikte ik de trouwfoto van mijn eigen grootouders. Onderaan wilde ik een soort disclaimer plaatsen dat mijn grootouders niet ‘fout’ waren, voor het geval een familielid de foto herkende… Dat checkte ik toen toch maar even, door de naam van mijn opa in Oorlogvoorderechter.nl in te voeren en… hij bleek te zijn onderzocht, er is een dossier van hem…!

Taboe

Sinds 2025 zijn de dossiers openbaar van de meer dan vierhonderdduizend Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog verdacht werden van collaboratie. Daarmee zijn ook de kinderen en kleinkinderen van deze zogenaamde foute Nederlanders, uit de kast getrokken. Dat wordt wel het laatste taboe van Nederland genoemd, familie zijn van foute ouders of grootouders.

Ik luisterde naar de podcast Fout van Corti Media, waarin historicus Rick Blom met een medewerker van ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum in gesprek gaat met nabestaanden van ‘foute’ Nederlanders. Wat mij trof waren de verhalen van mensen die na de oorlog geboren zijn, maar die toch hun hele leven nog lijden onder de keuzes die hun ouders hebben gemaakt. Ook al hebben ze er zelf echt niets mee te maken, toch is er stigmatisering of juist geheimhouding. En schuldgevoel.

Archiefmap

De papieren archiefmap van mijn opa bevond zich in Den Haag. Het speculeren begon: was hij lid geweest van de NSB? Had hij verzetsleden in zijn dorp verraden? Hoe dan ook was er in de familie altijd over gezwegen, ik kon me niet herinneren dat mijn vader hier ooit iets over verteld had.

Zo ging ik dus naar het Nationaal Archief: met een pasje door een poortje, telefoon in een kluisje, de camera van mijn laptop werd afgeplakt, want ik mocht geen foto’s maken en alleen dingen overschrijven met een geleend potlood (of op de laptop). De doos met archiefmappen met een lintje eromheen werd naar een tafel in de leeszaal gebracht. Over deze procedure had ik eerder al gehoord in podcasts, maar daar zat ik nu zelf.

Het dossier was een beige map met daarin slechts drie documentjes: een kaart uit een archiefkast en een getypt briefje met dezelfde gegevens, van de Nederlandsche Volksdienst of NVD. Online vond ik: Deze organisatie  is in 1941 opgericht door de Duitse bezetter en moest alle verzuilde particuliere liefdadigheidsorganisaties in Nederland vervangen, maar was wel alleen bedoeld voor arische Nederlanders. Het werd geen succes.

Volgens de archiefkaart bleek mijn opa ‘propagandist’ van de NVD in zijn gemeente te zijn geweest. Het derde document was een getypt briefje, kennelijk zijn verklaring: Hij werd door de burgemeester gedwongen om secretaris te worden en: “Ik heb nimmer eenige bijdrage aan de N.V.D. gegeven, want ik was geen lid” Hiermee eindigde deze korte verklaring, die ook niet is ondertekend. Op het archiefmapje zat een stempel met: “Geseponeerd door Off. Fiscaal”, wat destijds betekende dat de zaak is afgehandeld.

Het lijkt dus meegevallen te zijn. Tegenover mij aan de tafel zat een stel met een aanzienlijk dikkere archiefmap, zich te verbazen en zich af te vragen wat ze precies lazen. Zoals ik eerder schreef voor dit blog:

Levensverhaal

Ik zou graag het levensverhaal optekenen van zo’n kind van foute (groot)ouders. Omdat ik denk dat het verzachtend kan werken om op een rij te zetten wat er precies is gebeurd, welke keuzes, welke handelingen, welke straf. Om vervolgens het boek letterlijk dicht te kunnen slaan. Als de jongere generaties willen weten wat er precies gebeurd is in de familie, kunnen zij het nalezen. Hopelijk zonder het intergenerationele schuldgevoel, omdat dit nu het verleden is en de mensen die het betreft, inmiddels gestorven zijn.

Ik kom daarom graag in contact met mensen die dit betreft, die misschien al onderzoek hebben gedaan in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) en die het verhaal met alle herinneringen nu op papier willen hebben.

Sinds 2011 heb ik van interviewen en schrijven mijn werk gemaakt. Soms schrijf ik daar een blog over. Als je graag wil dat ik andere mensen interview, bijvoorbeeld een dierbare die in het zonnetje staat, kijk dan op de pagina over Boekportret. Maar ik kan ook een persoon interviewen over diens eigen Levensverhaal.